Tham gia hoạt động cách mạng từ đầu năm 1962, nhưng đến tháng

3-1970, Mười Lắm mới bắt đầu cái… nghiệp công an. Bấy giờ, ông là cán bộ Ban An ninh xã Trần Hợi, huyện Trần Văn Thời (tỉnh Cà Mau). Ông nhớ lại bối cảnh tàn khốc tại vùng quê mình những năm sau Tết Mậu Thân 1968: “Bọn địch tổ chức chiến dịch “Nhổ cỏ U Minh”, đánh sâu vào vùng căn cứ cách mạng. Địa bàn xã Trần Hợi lúc đó có Chi khu Rạch Ráng và căn cứ Sông Đốc. Bọn chúng khống chế gần như hoàn toàn đường sông từ Tắc Thủ đi Ông Đốc; đóng thêm nhiều đồn bót ở tuyến kinh Cũ, Khu Trù Mật, Ngã ba Chín Rỗ, chia cắt xã làm hai. Chúng còn đóng thêm nhiều đồn bót ở Rạch Ruộng, cầu Chữ Y – Công nghiệp, thuộc xã Khánh Bình Tây cạnh bên. Bọn địch cứ điên cuồng càn quét, cho máy bay ném bom, trực thăng phóng pháo, đổ quân, ô-buýt bắn phá… đã làm cho cơ sở cách mạng dao động, quần chúng di tản sang địa bàn khác, Ban Chấp hành Xã ủy tản lạc, các chi bộ ấp bỏ địa bàn”.

Trước thực tế này, ông cùng Bí thư Xã ủy Lê Văn Trọng, bí danh Chín Cẩn (sau đó Huyện ủy tăng cường các đồng chí Hai Bảo, Tư Hữu…) quyết tâm bám trụ, ngày đêm len lỏi đi tìm các ủy viên BCH Xã ủy, các ngành gom về, chia nhau bám trụ các ấp; tìm gom đảng viên các ấp về địa bàn đứng chân; liên hệ với quần chúng còn bám ruộng vườn, móc nối, kêu gọi các gia đình đã chạy ra vùng địch lần lượt trở về. Sự có mặt của Xã ủy đã củng cố niềm tin của cán bộ, nhân dân. Chỉ sau vài tháng bám trụ, Mười Lắm và đồng chí mình đã tổ chức được lực lượng du kích chống càn, pháo kích đồn bót, mở căn cứ, tạo địa bàn cho địa phương quân, chủ lực cấp trên về đứng chân phản kích, đẩy lùi diệt ác phá kềm địch, từng bước mở rộng vùng giải phóng…

Nhiệm vụ đầu tiên mà ông được phân công khi bắt đầu công việc của chiến sĩ công an là hỏi cung lính ngụy và các đối tượng chiêu hồi, phản động đã bị quân cách mạng bắt. Ông không chỉ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, góp phần lật mặt, xử lý nhiều đối tượng chỉ điểm, tạo điều kiện cho bộ đội về tấn công Chi khu Rạch Ráng; ông còn xông xáo ra hoạt động vùng bị địch tạm chiếm, xây dựng cơ sở mật và giải tán bọn phòng vệ dân sự ở Chi khu Rạch Ráng.

Tháng 9-1972, ông được Huyện ủy Trần Văn Thời điều động về Tiểu ban Chấp pháp Ban An ninh huyện. Trải qua các nhiệm vụ: Cán bộ hỏi cung, Đội trưởng chấp pháp, Đội trưởng Cảnh sát hình sự - kinh tế… ông đều hoàn thành tốt nhiệm vụ. Ông nhớ lại: “Lúc đó, nhờ có sức trẻ, nên ban ngày tôi tập trung hỏi cung can phạm là bọn ngụy quân, ngụy quyền, tình báo, mật báo bị ta bắt giữ, giao cho trại giam; đêm đến thì luân phiên cùng anh em canh gác bảo vệ”.

Cũng trong thời gian này, đã xảy ra một câu chuyện khiến ông không thể nào quên mỗi khi kể lại chặng đường tham gia hoạt động cách mạng của mình. Đó là lần xảy ra vụ cướp trại giam, do một toán tù 26 tên thực hiện. Theo như “kế hoạch” mà bọn chúng đã bàn bạc, thống nhất, khi đồng chí T – cán bộ bảo vệ dẫn chúng đi lao động xa trại, bọn chúng đã cướp vũ khí (khẩu AR15 ấy cũng là khẩu súng duy nhất của trại lúc bấy giờ - PV) rồi bắn chết anh T. Tiếp sau đó, chúng phân ra một tốp chặn đánh diệt đồng chí Đội trưởng (Ba Nở) đang dẫn một toán khác đi lao động ngoài rừng. Tốp còn lại, bọn chúng kéo về cướp trại giam với mục tiêu: tiêu diệt hết cán bộ, giải thoát cho tất cả những người bị giam giữ chạy ra vùng địch kiểm soát.

Thiếu tướng Hồ Việt Lắm tại buổi khánh thành cầu giao thông xã Phước Tuy (Ba Tri). Ảnh: Thái Bình

Thiếu tướng Hồ Việt Lắm kể: “Tốp này do Nguyễn Văn Lắm – một thám báo ác ôn chỉ huy. Tên này trước khi vào trại, đã từng bắn chết và xẻo tai 23 người. Khi cướp được khẩu AR15 và giết đồng chí T, Lắm cầm súng quay lại trại. Lúc đó, trại chỉ còn tôi cùng đồng chí Út Thanh và đồng chí Tạo. Tên Lắm và đồng bọn hùng hổ xông vào. Tuy nhiên, một tình huống không ai nghĩ đến đã diễn ra. Tên Lắm đã không nổ súng vào tôi và đồng đội của tôi mà quay mũi súng lại đồng bọn đang đứng phía sau”.

Sau này, tên Lắm khai: “Khi bị bắt đưa vào trại giam, tôi được anh Mười Lắm trực tiếp giáo dục, cảm hóa, lấy lời khai. Tình cảm cách mạng và chân lý đã thuyết phục được tôi, để tôi nhận ra sai lầm và cảm thấy ăn năn hối lỗi, khai báo thật thà. Trong quá trình bị giam giữ, tôi đã 2 lần bị bệnh nặng. Chính cán bộ Mười Lắm là người trực tiếp đưa tôi đi trạm xá huyện, tìm cây thuốc nam, nấu thuốc, chăm sóc cho tôi khỏi bệnh. Tôi đã coi cán bộ Lắm như người ơn cứu mạng. Vì vậy, khi được giao súng để tiêu diệt cán bộ Mười Lắm, hoàn tất việc cướp trại giam, tôi không thể làm… Tôi chỉ có thể giao súng để đầu hàng”.

Thiếu tướng Hồ Việt Lắm kể thêm, tiếp nhận súng từ tay tên Lắm, cùng với khẩu súng trường K44 chỉ có 3 viên đạn, giữa rừng U Minh Hạ, ông đã hô to lệnh truy bắt tù vượt trại… Bọn địch nghĩ rằng, ta đang có nhiều lực lượng chi viện nên rất khiếp sợ, không dám chống trả. Thế là các toán địch lần lượt bị Mười Lắm bắt giữ. Sau đó, ông đã vượt đường rừng hơn 20km thông báo cho cơ quan bạn và địa phương kịp thời bao vây bắt giữ đến tên cuối cùng vượt trại. 

Hoàn hảo vai… “Kinh Kha quốc nội”

Thiếu tướng Hồ Việt Lắm kể, năm 1979, huyện Trần Văn Thời được chia làm 3 huyện, gồm: Trần Văn Thời, Cái Nước và Phú Tân. Ông được giao làm Phó Công an huyện Trần Văn Thời, phụ trách an ninh. Bấy giờ, huyện Trần Văn Thời là trọng điểm của bọn tội phạm tổ chức vượt biên. Bọn tội phạm từng dùng “chiêu” lập công ty khai thác đá ở Hòn Đá Bạc để tổ chức vượt biên; mua sắm tàu sắt, trang bị súng ống rồi giả danh công an để đưa người ra nước ngoài. Đứng trước thực tế khá phức tạp, Mười Lắm đã tranh thủ tối đa sự giúp sức của nhân dân qua việc phát động, củng cố phong trào quần chúng. Qua đó, đã xuất hiện nhiều cách làm hay, hiệu quả. Người dân xã Khánh Dũng, hễ nghi ngờ, phát hiện tội phạm là đánh mõ tre báo động. Nhiều xã ven biển đã phổ biến mô hình “tổ đi bờ”, tức vừa đi nhặt vật rơi trôi tấp vào bờ, vừa nghe ngóng tình hình tội phạm, phát hiện có kẻ hoài nghi, có tàu lạ là báo ngay cho công an.

Thiếu tướng Hồ Việt Lắm (bên phải) tại buổi giao lưu CAND vì nước quên thân, vì dân phục vụ, do Tổng cục XDLL-CAND phối hợp với Trung tâm Truyền hình Việt Nam tại TP. Cần Thơ tổ chức vào cuối tháng 7-2010. Ảnh: Thái Bình

Trong những chuyến nằm lại cơ sở, nhờ được dân thương, nên Mười Lắm có điều kiện đi sâu, tìm hiểu nội tình của bà con. Đối với những gia đình có con em trốn đi nước ngoài, Mười Lắm tìm đến rồi khéo léo giáo dục, phân tích để họ tác động lại con em. Chính nhờ sự nỗ lực của Mười Lắm nên khi Kế hoạch phản gián CM12 vừa mới mở màn, lực lượng công an đã thu về thắng lợi… Và thắng lợi ấy có ý nghĩa hết sức quan trọng cho hàng loạt thắng lợi sau đó.

Mười Lắm kể lại chuyện ông được phân công tham gia vào Kế hoạch CM12: “Đầu năm 1981, khi học xong lớp bổ túc sĩ quan, trở về địa phương công tác, tôi nhận được thông báo của trên về khả năng bọn gián điệp, biệt kích có thể xâm nhập vào Việt Nam bằng đường biển, sau khi toán gián điệp, biệt kích mang tên “Minh Vương 1” xâm nhập bằng đường bộ về An Giang bất thành”.

Ngày 15-5-1981, Mười Lắm được tin từ các “tổ đi bờ” rằng, xuất hiện “tàu lạ” lảng vảng ở vùng biển Sông Đốc, sau đó tàu di chuyển cập vào Vàm Rạch, Vàm Bảy Ghe. Sau khi chôn giấu vũ khí xuống bãi biển, nhiều  đối tượng đã khẩn trương rời tàu, lội vào những vạt rừng đước ven biển ẩn náu. Và ngay trong ngày hôm đó, một số đối tượng đã lén lút mò về. Nhưng nhờ Mười Lắm đã vận động gia đình họ từ trước đó, nên số đối tượng này đã nghe lời khuyên can của gia đình, đến Công an huyện trình diện.

Vừa trực tiếp thẩm tra, đánh giá lời khai của các đối tượng, Mười Lắm tranh thủ giáo dục, cảm hóa các đối tượng và ông đã có nhiều thông tin quan trọng, cần thiết đầu tiên từ bọn chúng: Bọn biệt kích, gián điệp xâm nhập trái phép gồm 14 tên, do tên Nguyễn Văn Thanh làm toán trưởng. Đi cùng với chúng là 15 tấn vũ khí, nhiều điện đài… Đối tượng mang ám danh K64 được giao nhiệm vụ đi cùng K59 và HK122 đi theo Sông Đốc về vùng quê K64 để thuê xuồng máy, đưa ra rước đồng bọn đưa về thị xã Cà Mau để về TP. Hồ Chí Minh hoạt động. Trực tiếp bị Mười Lắm khuất phục, các đối tượng đã xin Mười Lắm được “lập công chuộc tội”. Tính nhân văn của Kế hoạch CM12 cũng bắt đầu từ đây…  

Cũng cần kể thêm rằng, khi đã bắt đầu vào thực hiện Kế hoạch CM12, Mười Lắm được phân công giữ vai trò là một “Kinh Kha quốc nội” của bọn Lê Quốc Túy, Mai Văn Hạnh với ám danh NK.02. Vị trí này quan trọng chỉ đứng sau NK.01 là đồng chí Trần Phương Thế (Tám Thậm) - Anh hùng LLVTND, nguyên Phó Giám đốc Công an tỉnh Cà Mau, lúc bấy giờ là Trưởng Phòng Bảo vệ chính trị Công an Minh Hải.

Xin nói thêm về cách đặt ám danh của bọn Túy, Hạnh. Chúng xem bọn thuộc cấp giống như những "Kinh Kha" (môn khách của Thái tử Đan nước Yên, tên tuổi này rất nổi tiếng vì đã ám sát bất thành Tần Thủy Hoàng - PV). Thế là chúng lấy chữ "K" rồi cộng thêm số thứ tự của từng tên gián điệp biệt kích. Với những "hạt giống" được tuyển chọn từ khóa đào tạo tại "Mật cứ Tự Thắng" có tên là "Thiên Hoàng" (cùng được mở tại Thái Lan sau các khóa Minh Vương 1, 2, 3), chúng đặt là “HK”, nghĩa là "Hậu Kinh Kha". Còn ở trong nước, ám danh được các “Kinh Kha” nhập kích về gầy dựng đặt cho các “đầu mối” tham gia vào "Tổ đặc biệt" của chúng (thực ra là lực lượng an ninh của ta) là "NK" kèm với số thứ tự.

Điểm lại vai trò của các “Kinh Kha quốc nội” - những người trực tiếp làm nên chiến thắng CM12, các thế hệ công an nhân dân hôm nay nhận ra một Mười Lắm luôn hiện diện với hình ảnh người chiến sĩ công an khôn khéo, linh hoạt khi đối diện với nhiều tình huống bất ngờ của địch. 18 chuyến xâm nhập của bọn gián điệp, biệt kích nhưng chẳng chuyến nào giống chuyến nào. Mười Lắm và đồng đội luôn sát cánh nhau, vươn lên phía trước và đặc biệt là luôn căng não để ứng phó với mọi tình huống. Trong vai trò NK.02, Mười Lắm thường cho bọn biệt kích, gián điệp ngay sau khi rời tàu lên bờ, đi theo lối toàn sình lầy và vòng vèo. “Phải làm như vậy, chúng mới kiệt sức. Khi tới địa điểm ta phục kích, bọn chúng chẳng còn sức mà kháng cự. Lúc đó, ta dễ dàng đạt được mục tiêu bắt sống” - ông bộc bạch.

Thiếu tướng Hồ Việt Lắm kể, rất nhiều lần bọn tay chân của Túy, Hạnh chĩa súng vào ông để thăm dò xem ông là NK thật hay là công an cài cắm. Tuy nhiên, do tiên lượng được tình huống này nên ông đã bình tĩnh vượt qua. Nhiều khi, ông phải tìm hiểu sâu về đối tượng sắp xâm nhập, cả về tâm lý, thói quen, sở thích để có cách ứng phó phù hợp. Vậy là niềm tin của chúng vào ông ngày càng tăng. 

Mười Lắm kể trong số biệt kích xâm nhập để thực hiện chiến dịch “Hồng Kông 3” vào ngày mồng bảy Tết Nguyên đán 1982, địch đưa vào vùng biển Nam Đá Bạc (Sào Lưới) 47 tên, được trang bị vũ trang đầy đủ, cùng 20 tấn vũ khí. Toán này hoạt động độc lập. Khi vào nội địa, chúng chỉ nhờ “Tổ đặc biệt” lo an ninh bãi đổ quân, sau đó sẽ tự lực đi vào rừng U Minh. “Tôi được phân công cùng NK01 và K64 ra nhận vũ khí và sau đó, đưa cả toán vào rừng U Minh theo kế hoạch được… “chủ tịch” (tức Túy, Hạnh) duyệt (thực chất là trận địa mai phục của ta tại khu vực Giáo Bảy để tiêu diệt). Rất nhiều việc hệ trọng được đưa ra bàn bạc, cân nhắc và thống nhất. Mười Lắm kể thêm: “Trong toán gián điệp, biệt kích xâm nhập lần này có tên Hai Hùng là người ở Bà Kẹo, thuộc địa bàn mà ông từng “ăn dầm, nằm dề” để hoạt động. Để tránh tình huống Hai Hùng nhận ra mình, trong khi mình là người dẫn đường, không phải là chuyện đơn giản chút nào. Lần đó, tên toán trưởng có đến 3 lần chĩa súng vào tôi để “đo” thần kinh của tôi, nhưng chúng chẳng phát hiện nơi tôi một sự bối rối nào”. Và nhờ tài trí, lanh lẹ của Mười Lắm, trong chuyến ấy, đã có hàng chục người dân sống bằng nghề lưới cá, bắt cua thoát chết (bọn gián điệp, biệt kích trên đường di chuyển, hễ phát hiện có người lạ là sát hại ngay để tránh rò rỉ thông tin).

Trong lần đón Hạnh, Túy từ nước ngoài vào “quốc nội” kiểm tra (4-6-1982), Mười Lắm được giao nhiệm vụ làm an ninh bến bãi, ổn định tinh thần cho các K mà Túy, Hạnh dự tính sẽ gặp và đón nhận 11 K đi cùng với “chủ tịch” đưa qua tàu ta. Chuyến đó, Mười Lắm còn được giao quản lý một tàu tiền giả (99.750.000 đồng, loại giấy có mệnh giá 10 đồng lúc bấy giờ); bố trí nơi ăn ở cho Túy, Hạnh tại căn cứ giả (là chòi lá ở giữa rừng lá dừa nước của một người dân ở Vàm Rạch Ruộng, xã Trần Hợi) do ông lập nên… Trong chuyến đón Hạnh cùng các “Kinh Kha” vào chuyến thứ 18 ngày 9-9-1984 - chuyến cuối cùng, cũng như chuyến đón mỗi mình Hạnh (13-4-1982), rồi chuyến đón Hạnh, Túy, ông và đồng đội cũng thực hiện rất hoàn hảo.

Thiếu tướng Hồ Việt Lắm tổng kết: “Trong vai NK02, tôi đã có 17 lần trực tiếp đón, đưa 147 tên gián điệp, biệt kích vào trận địa của ta phục sẵn”. Tuy ông không nói ra, nhưng tôi cảm nhận được rằng sự hoàn hảo của ông đã góp phần cho sự hoàn hảo của cả tập thể những cán bộ, chiến sĩ công an tham gia kế hoạch nói riêng và lực lượng công an nhân dân nói chung. Chính sự hoàn hảo ấy đã góp phần tạo nên thắng lợi lẫy lừng mang tên CM12 - một mốc son trong truyền thống công an nhân dân...

Trước khi nhận thông báo chờ hưu, Thiếu tướng Hồ Việt Lắm là Cục trưởng Cục An ninh Tây Nam bộ - Tổng Cục An ninh II; từng là Ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Công an tỉnh Cà Mau; đại biểu Quốc hội khóa XI. Ông đã vinh dự được Đảng, Nhà nước tặng thưởng Huân chương Quyết thắng hạng nhất; Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng ba; 2 Huân chương Chiến công hạng nhất; nhiều bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công an và hiện đang được Bộ Công an đề nghị Nhà nước phong tặng hiệu Anh hùng LLVTND. Giờ đây, Mười Lắm vẫn không ngơi nghỉ; ông vẫn hay về Bến Tre, Cà Mau và nhiều tỉnh khác ở vùng sông nước miền Tây để thăm người thân, đồng chí, đồng đội. Ông bộc bạch: Vẫn còn “nợ” nhân dân, nhất là bà con những vùng quê cách mạng từng cưu mang ông trong thời gian qua. Bằng tấm lòng nhân ái của mình, ông vẫn đang vận động các mạnh thường quân xây tặng quê hương cầu giao thông, tặng tập cho học sinh nghèo hiếu học… “Tôi sẽ làm việc này cho tới cuối đời” – ông chia sẻ.