Kinh nghiệm quốc tế và bài học thành công về kinh tế hợp tác ở nhiều nước tiên tiến (Singapore 1/2 dân số là xã viên hợp tác xã (HTX); Mỹ gần 1/2 dân số; Canada, Phần Lan, Anh và Nauy 1/3 dân số; Nhật Bản 1/3 hộ gia đình;...) là minh chứng sinh động. Kinh tế hợp tác, HTX là con đường thúc đẩy sản xuất nông nghiệp, nông thôn và cả hộ tiểu chủ ở thành thị phát triển. Đây chính là con đường mà các hộ sản xuất, hộ nông dân, hộ tiểu chủ - những đối tượng chiếm số đông nhưng lại có tiềm lực yếu, năng lực cạnh tranh thấp, dễ bị tổn thương trong nền kinh tế thị trường cần lựa chọn.

* Nhìn người ngẫm ta

Phát biểu tại Hội thảo “Tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác xã (9-2010),  Thường trực Ban Bí thư Trương Tấn Sang nêu rõ: 

“Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã đưa những tư tưởng HTX vào Việt Nam, Người đã kế thừa những tư tưởng về HTX của thế giới và phát triển một cách sáng tạo trong điều kiện cụ thể của đất nước.

Tư tưởng về HTX của Người được tóm gọn một cách đơn giản nhưng rất sâu sắc, dễ đi vào lòng người: "Nhóm lại thành giàu, chia nhau thành khó", "Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao". Những nguyên tắc, giá trị HTX được Người giải thích dung dị, dễ hiểu: "Mục đích của việc tổ chức HTX là gì? Là để cải thiện đời sống nông dân, làm cho nông dân được ấm no, hạnh phúc... Muốn HTX được tốt phải đoàn kết, phải làm cho mọi người tự nguyện tham gia, phải bàn bạc dân chủ và phải tính toán cho công bằng, hợp lý".

Người chỉ ra rằng: HTX là con đường dễ tiếp thu nhất, phù hợp nhất đối với hàng triệu đồng bào ta, với những người sản xuất nhỏ trong mọi lĩnh vực, ngành nghề thoát khỏi lối sản xuất nhỏ lẻ, vươn lên phát triển lâu dài, "HTX chẳng những có lợi ngay cho mình mà còn có lợi về sau cho con cháu mình. Đồng bào phải trông xa, thấy rộng, chớ thấy khó khăn mà ngại, chớ thấy lợi ích trước mắt mà quên lợi ích lâu dài".

Cả nước nói chung và riêng tỉnh Bến Tre đã đạt được thành quả rất lớn trong phát triển kinh tế gắn với an sinh xã hội. Một trong những nhân tố tạo nên thành tựu to lớn đó phải kể đến vai trò của kinh tế hợp tác. Hiện cả nước có khoảng 17.599 HTX; trong đó có hơn 942 quỹ tín dụng nhân dân (Bến Tre 101 HTX - 3 quỹ tín dụng nhân dân), 39 liên hiệp HTX và hơn 300 ngàn tổ hợp tác lớn nhỏ (Bến Tre có khoảng 1.100 tổ, nhóm hợp tác). Thực tế chứng minh, cả nước (trên 100 HTX điển hình tiên tiến) và trong tỉnh (12  HTX điển hình tiên tiến) đã xuất hiện và trụ vững nhiều điển hình ở nhiều lĩnh vực, hàng năm giải quyết việc làm tại chỗ, giảm nghèo cho hàng triệu lao động.  Thông qua các loại hình kinh tế hợp tác, người nghèo (chủ yếu là lao động nông nghiệp; tiểu thủ công nghiệp; mua bán nhỏ; làm thuê) đã được trang bị những phương tiện vật chất - nhất là tri thức để họ từ cái không đi đến cái có: có ăn, có mặc, có tiền, có kiến thức, có chuyên môn - nói chung là những phương tiện tối cần thiết để “vượt lên chính mình”.

Thu hoạch cá tra ở  xã Thạnh Phú Đông (Giồng Trôm). Ảnh: Nguyễn Hải

* Hướng đến năm 2015

Dự thảo báo cáo chính trị trình Đại hội XI của Đảng đã đề ra quan điểm: “Phát triển kinh tế tập thể với nhiều hình thức hợp tác đa dạng mà nòng cốt là HTX. Khuyến khích phát triển các hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh với sở hữu hỗn hợp..., thúc đẩy xã hội hóa sản xuất kinh doanh và sở hữu”; đồng thời Chính phủ cũng đã có chủ trương đầu tư vốn, khoa học công nghệ và đào tạo nghề cho lao động nông thôn; các dự luật về đất đai, HTX... cũng đang được tích cực chuẩn bị sửa đổi bổ sung. Đây vừa là tiền đề, vừa là điều kiện để kinh tế hợp tác cả nước và trong tỉnh phát triển mạnh mẽ.

Nghị quyết Đại hội IX Đảng bộ tỉnh khẳng định: “Tạo điều kiện thuận lợi để củng cố, đổi mới, phát triển các loại hình kinh tế tập thể với nhiều hình thức hợp tác đa dạng, có hiệu quả. Trong 5 năm tới, thành lập mới trên 50 HTX, nâng tổng số  HTX trong toàn tỉnh đến năm 2015 lên 150 đơn vị, giải quyết việc làm cho trên 10.200 lao động... Tư tưởng chỉ đạo, nhiệm vụ bao trùm, xuyên suốt nhiệm kỳ 2010-2015 là tập trung xây dựng nông thôn mới, tạo bước chuyển biến căn bản, rõ nét về chất các lĩnh vực đời sống xã hội và cuộc sống nhân dân ở nông thôn. Tư tưởng, nhiệm vụ này phải được quán triệt sâu, rộng trong toàn bộ hệ thống chính trị, ở tất cả các cấp, các ngành và phải được cụ thể hóa thành những nghị quyết, chương trình, kế hoạch thực hiện một cách đồng bộ, hiệu quả”.

Một trong năm bài học kinh nghiệm thành công về phát triển kinh tế tập thể trong tỉnh trong những năm qua cho thấy: “Vai trò lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và sự hỗ trợ của các ban, ngành, đoàn thể, địa phương có ý nghĩa quan trọng để thúc đẩy kinh tế hợp tác - HTX phát triển mạnh trong nền kinh tế thị trường”. Nơi nào cấp ủy, chính quyền và đoàn thể nhận thức được đầy đủ vị trí và vai trò của HTX, quan tâm chỉ đạo sâu sát, hỗ trợ nhiệt tình thì nơi đó phong trào kinh tế hợp tác - HTX phát triển và ngược lại.

Để đạt được mục tiêu trên, đòi hỏi phải có sự thông suốt về chủ trương, chính sách và nhất quán trong hành động của cả hệ thống chính trị - nhất là ở cấp cơ sở và người lao động: Chúng ta phải toàn tâm, toàn ý thực hiện cho thật tốt phương cách phát triển kinh tế tập thể gắn với xây dựng nông thôn mới - để góp phần đảm bảo an sinh xã hội.

115 năm trước (19-8-1895) Liên minh Hợp tác xã quốc tế (ICA) được thành lập tại Vương quốc Anh. ICA là một trong những tổ chức quốc tế lớn nhất trên thế giới, phần lớn các nước có phong trào HTX đều là thành viên của ICA. Hiện nay, ICA đại diện cho trên 800 triệu xã viên của 225 tổ chức HTX quốc gia của 96 nước có phong trào HTX và các tổ chức HTX quốc tế chuyên ngành có ảnh hưởng quan trọng trên nhiều lĩnh vực kinh tế, xã hội như: Tổ chức HTX nông nghiệp quốc tế (ICAO), Hiệp hội Ngân hàng HTX quốc tế (ICBA), Tổ chức HTX tiêu dùng quốc tế (CCI), Tổ chức HTX nghề cá quốc tế (ICFO), Tổ chức HTX Y tế quốc tế (IHCO), Tổ chức HTX nhà ở quốc tế (ICA Housing), Liên đoàn bảo hiểm HTX và bảo hiểm tương hỗ quốc tế (ICMIF), Tổ chức HTX công nghiệp, thủ công và sản xuất quốc tế (CICOPA), Hiệp hội du lịch HTX quốc tế (TICA).